Follow Me on Pinterest

Spreekbeurt: alle info over musicals

Zaterdag 07 April 2012

Ben je van plan een werkstuk te maken over musicals, of ben je op zoek naar achtergrondinformatie over deze manier van theater maken? Dat zit je hier goed, want in dit artikel komen alle informatie aan bod over het fenomeen musical dat momenteel wereldwijd populair is.



Door Thomas de Heide

De geschiedenis van de musical gaat terug naar het begin van de achttiende eeuw. Vanaf dat moment werden in zowel Engeland als Amerika voorzichtig de eerste stappen gezet naar een licht verteerbaar, muzikaal vermaak dat een tegenwicht kon bieden aan de opera. De productie die wereldwijd wordt genoemd als eerste musical is Showboat uit 1927. Na deze voorstelling ontwikkelde de musical zich in vooral Engeland en Amerika verder. De traditionele song and book musical, waarin een afwisseling van gesproken en gezongen scènes voorkomen, kreeg gezelschap van de doorgecomponeerde musical, waarin zowel de gezongen als gesproken tekst op muziek worden gezet.

WickedOp dit moment is Wicked wereldwijd een grote hit, maar voor deze productie werden al honderden andere musicals opgevoerd. (Foto: Roy Beusker)

Naast de groots opgezette shows ontwikkelden zich ook de kleinschalige musical, waarin met een minimum budget en technische middelen een avondvullende voorstelling werd neergezet.

Musical in Nederland


De eerste echte musicals die in Nederland te zien waren, werden veelal uit Amerika geïmporteerd. In de jaren zestig kwamen met Anatevka en My Fair Lady de eerste Nederlandse producties op de planken.

Het schrijversduo Annie M. G. Schmidt en Harry Bannink waren belangrijke voor de verdere ontwikkeling van de Nederlandse musical. Zij schreven de eerste originele Nederlandstalige musicals zoals Heerlijk duurt het langst (1965) en En nu naar bed (1971).

In de jaren zeventig zorgden Jos Brink en Frank Sanders met hun groep Tekstpierement ervoor dat er opnieuw Nederlandse musical opgevoerd werden. Hun eerste musical Maskerade werd een groot succes met maar liefst 344 voorstellingen.

In de jaren tachtig vierde theater Carré haar 100-jarige bestaan met de musical Cats. De musical over katten die samenkomen voor het jaarlijkse Jubikelbal was op West End en Broadway al een groot succes en sloeg ook in Nederland goed aan. Mede door dit succes begon mediamagnaat Joop van den Ende grootschalige musicals naar Amerikaans voorbeeld de produceren. Een voorbeeld hiervan is Les Misérables. Deze musical, die op 28 februari 1991 in première ging in Koninklijk Theater Carré, was een springplank voor de bekende musicalnamen. Zo zorgde Les Misérables ervoor dat Pia Douwes, Simone Kleinsma, Vera Mann en Joke de Kruijf in een korte tijd bekend werden bij het Nederlandse theaterpubliek.

Simone KleinsmaLes Misérables was één van de eerste megamusicals voor Simone Kleinsma. (Foto: Joop van den Ende Theaterproducties)

Joop van den Ende wilde naast het uitbrengen van al die buitenlandse musicals ook wel eens een volledig Nederlands product in de theaters brengen. Dit deed hij met de voorstelling Cyrano de Musical waarin hoofdrollen voor Ryan van den Akker, Danny de Munk en Bill van Dijk waren weggelegd.

De musical werd in Nederland zo positief ontvangen dat Joop van den Ende besloot de voorstelling naar Broadway te halen. De show werd in New York minder positief ontvangen dan in Nederland, maar ontving wel goede kritieken. Hoewel de voorstelling door recensenten niet helemaal met de grond gelijk werd gemaakt, speelde Cyrano de Musical na tegenvallende bezoekersaantallen op 20 maart 1994 de 175ste en tevens laatste voorstelling.

Na het tegenvallende succes van Cyrano de Musical in Amerika, zat Joop van den Ende niet lang stil en bracht in 1993 de musical The Phantom of the Opera op de planken in het zojuist aangekochte Circustheater in Scheveningen. Het theater werd voor de première grondig verbouwd en opgeknapt. Uiteindelijk bezochten bijna 1,9 miljoen Nederlanders de musical over het spook van de opera. Hiermee is The Phantom of the Opera de best bezochte musical in Nederland ooit.


De openeinde musical in Nederland


The Phantom of the Opera was de eerste openeinde musical in Nederland. Een open einde producties is een musical die zo lang blijft spelen als er publiek naar de musical toekomt. Na de eerste echte openeinde musical volgden er al snel meer als Miss Saigon, Aida en Elisabeth. Niet alleen in Circustheater in Scheveningen werden opeindemusicals opgevoerd. Ook in het Beatrixtheater, het nieuwe openeinde theater van Joop van den Ende, verschenen de eerste langlopende musicals als Saturday Night Fever en Mamma Mia!

Saturday Night FeverNa honderden voorstellingen in het Beatrixtheater stond Saturday Night Fever in seizoen 2011/2012 opnieuw in de theaters. (Foto: Roy Beusker)

Een opnieuw zelfgeproduceerde en tevens openeinde musical was Joop van den Endes 3 Musketiers. De musical ging op 3 maart 2003 in het Nieuwe Luxor Theater te Rotterdam in première waarin bekende musicalnamen als Stanley Burleson, Pia Douwes en Henk Poort te zien waren. Voor Tooske Breugem-Ragas was het doorbraak als musicalactrice. Uiteindelijk zagen 265.000 mensen de musical, die op 4 januari 2004 de laatste voorstelling speelde. Na deze einddatum vertrok de voorstelling naar Duitsland om daar opgevoerd te worden. In 2005 was 3 Musketiers al bij onze Oosterburen te zien met de Nederlandse Pia Douwes, die opnieuw in de rol van Miladay de Winter kroop.

Musical 3 MusketiersTooske Breugem-Ragas en Bastiaan Ragas in 3 Musketiers. (Foto: Joop van den Ende Theaterproducties)


De tourmusical in Nederland


Naast de openeinde musical waren de producties die in Nederland opgevoerd werden voornamelijk tourmusicals. Een tourmusical is een voorstelling waarin voorafgaand vast staat waar en wanneer deze te zien zal zijn. De meeste tourmusicals spelen een seizoen vol en doen de grotere theaters van Nederland aan. Enkele voorbeelden hiervan zijn The Sound of Music en Chicago.

Vanwege het steeds groeiende succes van de musical in Nederland, kwamen al snel naast Joop van den Ende andere producenten op theatermarkt. De bekendste namen hiervan zijn Albert Verlinde Entertainment en De Graaf & Cornelissen Producties.

Albert Verlinde Entertainment beleefde met Piaf, de Musical over de Frans legende Piaf een schitterende vuurdoop en zette de producent in één klap op kaart. Later volgde succesvolle producties als Kunt U Mij De Weg Naar Hamelen Vertellen, Meneer?, Annie, Grease en Fame. Bij de twee laatstgenoemde musicals was Idols-finalist Jim Bakkum van de partij als respectievelijk Danny Zuko en Nick Piazza.


Studio 100 en Theater Terra


Naast de vele producties voor volwassenen maakte in Nederland Theater Terra als eerste de stap naar het maken van kindermusicals. Met poppen, objecten en acteurs maakt Theater Terra visueel theater met veel humor en poëzie. Hun voorstelling De Matroos in de Doos is daar een voorbeeld van.

De Matroos in de Doos - Foto Joey BuddenbergNoortje Herlaar (links) in De Matroos in de Doos van Theater Terra. (Foto: Joey Buddenberg)

Universele thema’s als vriendschap, liefde, leven en dood, worden in de voorstellingen van Theater Terra op een heldere manier bewerkt. Theater Terra is niet alleen succesvol in Nederland en België, ook in theaters en op festivals in de Verenigde Staten, Canada, Japan, Rusland, Italie, Frankrijk, Oostenrijk, Spanje en Duitsland zijn de voorstellingen met groot enthousiasme ontvangen. De meest recente voorstellingen van Theater Terra zijn de musicals gebaseerd op de Kikker-prentenboekjes van Max Havelaar en de musical De Brief voor de Koning is gebaseerd op het bekende jeugdboek van Tonke Dragt.

Eind jaren negentig bracht het Vlaamse tv- en theaterbedrijf Studio 100 de eerste zelfgeproduceerde musical Sneeuwwitje in Antwerpen op de planken. Na het behaalde succes besloot het bedrijf ieder voorjaar tijdens Pasen, een familiemusical gebaseerd op een sprookje, te produceren. Na Sneeuwwitje volgen musicals als Assepoester, Robin Hood en Pinokkio.

De eerste musical die Studio 100 ook in Nederland op de planken bracht was Pinokkio in 2000. Hetzelfde jaar wanneer de musical over het bekende sprookjesfiguur ook in België in première ging. Een jaar later startte een Nederlandse tour van Sneeuwwitje met Annemieke van der Veer als Sneeuwwitje en Anne-Mieke Ruyten als Stiefmoeder.

Intussen ging men in Vlaanderen verder met het produceren van musicals en waren de sprookjes Doornroosje, De 3 Biggetjes en De Kleine Zeemeermin in Antwerpen. In zowel de Vlaamse versie van Doornroosje en De 3 Biggetjes waren de meiden van de succesvolle meidengroep K3 in de hoofdrollen te zien. De singles die de dames bij de musicals uitbrachten gooiden hoge ogen in zowel de Vlaamse als de Nederlandse charts. In Nederland speelden de dames alleen in de voorstelling De 3 Biggetjes. Apart aan het werk waren K3-leden Kathleen in de Nederlandse versie van De Kleine Zeemeermin en Kristel in de 2008-versie van Pinokkio. Later kreeg K3 opnieuw een eigen musical: Alice in Wonderland. Deze musical was de eerste 3-D musical ter wereld.

De 3 Biggetjes musical Studio 100K3 (oude formatie) in de musical De 3 Biggetjes. (Foto: Studio 100)

Inmiddels heeft ook Van Hoorne Theaterproducties zich op de markt voor kindermusicals begeven. Het bedrijf produceerde musicals als De Gelaarsde Kat en Hans en Griet. Bij het theaterbedrijf staan onder meer Ron Link, Maud Mulder, Geert Hoes en Sita onder contract.

Theater de Efteling


Met de steeds maar aanhoudende groei van bezoekersaantallen zette De Efteling de niet onverstandige stap een groot eigen theater te bouwen in Nederlands best bezochte attractiepark.

Het theater opende in 2002 de deuren voor het publiek. De eerste parkmusicals was de Wonderlijke Efteling Show met Hans Klok in een van de hoofdrollen. Hoewel het theater aan de buitenkant nog niet helemaal afgewerkt was, werd de show gewoon opgevoerd.

In 2003 werd de bouw van het theater afgerond en kreeg de Studio 100-musical Doornroosje na een succesvolle tournee langs de Nederlandse theaters en volwaardige reprise in Theater de Efteling. Het succes van de musical was beperkt. Trok de tourversie van Doornroosje nog 150.000 bezoekers, de versie in het Efteling Theater wist niet meer dan 85.000 bezoekers te trekken. De voorstelling was trouwens voor Idols-winnaar Jamai Loman zijn opstapje naar de Nederlandse musicalwereld. Hij maakte namelijk als Jonathan zijn musicaldebuut.

De jaren die volgende werden in het parkshows opgevoerd en kropen Kim-Lian van der Meij en K3-lid Kathleen Aerts afwisselend in de rol van zeemeermin Lieze in de musical De Kleine Zeemeermin.

Laatstgenoemde musicals is tot nu toe de laatste musical van Studio 100 die in Theater de Efteling is opgevoerd. In 2005 ging De Efteling een samenwerking aan met V&V Entertainment (dit bedrijf heet inmiddels Albert Verlinde Entertainment. De eerste coproductie van de producenten was de musical TiTa Tovenaar. Later volgde de reprise van de musical Annie en shows als Assepoester en The Sound of Music.

musical AssepoesterDe cast van De Efteling-musical Assepoester. (Foto: Margot de Heide)

Na The Sound of Music bracht De Efteling met Rick Engelkes Producties (REP) de musical Kruimeltje in het theater. Dit seizoen maakte het pretpark met Joop van den Ende Theaterproducties de musical Droomvlucht, dat gebaseerd is op de gelijknamige attractie.


Musicalfilms


De musicalfilm is een filmgenre waarin een mengelmoes van dans en gezongen liedjes in het verhaal worden verweven. Het grootste verschil tussen film en theater is het gebruik van veel decors en verschillende locaties, wat in een theater onmogelijk zou zijn.

West Side Story, Grease, Annie en de High School Musical-films zijn de meest bekende musicalfilms. Sinds een aantal jaar is er ook een musicalserie op tv: Glee. Het verhaal draait om een groep jongeren die, onder leiding van hun leerkracht, een koor beginnen op hun school.

High School Musical - Foto DisneyDe eerste twee delen van High School Musical kwamen enkel op tv. Deel drie werd in de bioscopen uitgebracht. (Foto: Disney)


Musicals wereldwijd


Niet alleen in Nederland is de afgelopen decennia een musicalcultuur ontstaan. Op Broadway (New York) en West End (Londen) worden al veel langer musicals met groot succes opgevoerd en is al jaren sprake van een musicalcultuur. In beide theaterwijken ligt ook de oorsprong van de musical.

Met name in Australië en verschillende West-Europese landen gaat men tegenwoordig steeds meer naar musicals.

In China en Rusland worden momenteel mondjesmaat de eerste musicals in de theaters gebracht. Zo bracht Stage Entertainment, de internationale naam van Joop van den Ende Theaterproducties, onlangs een Russische versie van Mamma Mia! op de planken en zijn verschillende Broadway-kaskrakers voor een beperkte periode in grote Chinese steden te zien geweest.

Wereldwijd zijn de musicals Les Misérables, Cats, The Phantom of the Opera, Mamma Mia! en The Lion King de best bezochte musicals. Cats is al door 50 miljoen mensen bezocht en van Les Misérables zijn al 77 verschillende producties in 39 landen geweest.


M-Lab


Het in 2007 opgerichte M-Lab is het Nederlandse 'off Broadway'. In dit theater aan het Amsterdamse IJ worden nieuwe producties getest. Tegelijkertijd bekijkt M-Lab of er mogelijkheden zijn om deze musicals nationaal uit te brengen. Bij een aantal producties (Urinetown, The Wild Party en Into the Woods) is dat ook daadwerkelijk gebeurd.

Urinetown - Foto Bob BronshoffUrinetown is één van de M-Lab-producties die een landelijk vervolg kreeg. (Foto: Bob Bronshoff)


Musicalzoektochten op tv


Enkele jaren terug kwam de Britse musicalcomponist Andrew Lloyd Webber met de eerste musicalcastingshow op de Brits tv. Men keek met gemengde gevoelens uit naar de nieuwe talentenjacht. Zou het de zoveelste in het rijtje van Idols, X Factor en Britain Got Talent zijn? Niets bleek minder waar te zijn. In het eerste castingprogramma genaamd How Do You Solve A Problem Like Maria?, waarin de hoofdrolspeelster voor de West End versie van ‘The Sound of the Music’ werd gevonden, bleek écht talent op de beeldbuis gebracht te worden met een doel en glansrijke toekomst.

Het programma werd niet alleen in kwaliteit een groot succes, maar ook in kijkcijferaantallen. De show die werd gewonnen door Connie Fisher, trok tijdens het finalemoment namelijk een dikke 8 miljoen kijkers. De eerste uitzendingen, die plaatsvonden in de zomer van 2006, trokken 5 á 6 miljoen kijkers.

Een jaar later werd de tweede castingshow van Andrew Lloyd Webber op BBC 1 uitgezonden onder de naam Any Dream Will Do. Lee Mead kwam als winnaar uit de bus en won met het programma de hoofdrol in de musical Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat. Het tv-programma werd opnieuw een groot succes en trok iedere week een dikke 6 miljoen belangstellenden.

Na Any Dream Will Do ging Lloyd Webber met nieuwe castingshows op zoek naar de hoofdrolspelers in de musicals Oliver! en The Wizard of Oz.

In verschillende andere landen bleef het succes van de castingshows niet onopgemerkt en kochten producenten het format aan. In Nederland brachten de Avro en Stage Entertainment in 2007 de castingshow Op zoek naar Evita op de tv waarin op zoek werd gegaan naar de titelrolspeelster voor de Andrew Lloyd Webber-musical Evita. Brigitte Heitzer won onder toeziend oog van bijna 2,5 miljoen kijkers het programma. Daarna volgden Op zoek naar Joseph, Op zoek naar Mary Poppins en Op zoek naar Zorro.

Op zoek naar ZorroOp zoek naar Zorro is voorlopig de laatste musicalzoektocht van de Avro. (Foto: Avro)

Ook RTL 4 en SBS 6 kwamen met zoektochten naar nieuw musicaltalent. Op SBS 6 ging men middels het programma Wie Wordt Tarzan? op zoek naar de hoofdrolspelers voor de musical Tarzan. Ron Link won het programma, dat eind 2006 werd uitgezonden.

Op RTL 4 ging in de lente van 2007 de tv-zoektocht naar de hoofdrolspelers van de Nederlandse Fame van start. Jim Bakkum presenteerde het programma. Albert Verlinde zat namens V&V Entertainment in de jury van de zoektocht, die wekelijks een krappe half miljoen kijkers wist te trekken.

De meest recente musicalzoektocht is Sunday Night Fever. RTL4 en Joop van den Ende Theaterproducties gingen in dit tv-programma op zoek naar nieuw musicaltalent voor de rol van Tony Manero in de tourversie van de musical Saturday Night Fever. Joey Ferre won het programma dat veel kritiek te verduren kreeg en geplaagd werd door tegenvallende kijkcijfers. Veel kijkers vonden het niveau benedenmaats.


Musical Awards Gala


Sinds 200 worden jaarlijks de John Kraaijkamp Musical Awards uitgereikt. De prijzen worden uitgereikt aan acteurs en actrices die een musical spelen. Ook de beste tekst, muziek, bewerking en regie worden beloond met een prijs, die bestaat uit een bronzenbeeld en een geldbedrag van 2500 euro.

De prijs werd in het leven geroepen door Joop van den Ende en is vernoemd naar John Kraaijkamp sr. De prijzen worden tijdens het tv-programma Musical Awards Gala uitgereikt.
De laatste jaren wordt het gala door Frits Sissing gepresenteerd, die ook de presentatie van het tv-programma Op zoek naar Evita op zich nam.

Musical Awards Gala 2011John van Eerd en Lone van Roosendaal op het Musical Awards Gala 2011. (Foto: Roy Beusker)

In 2011, toen het gala voor het eerst sinds jaren weer bij RTL4 werd ongebracht, kwam het evenement onder grote kritiek te staan. Veel kijkers vonden het nieuwe format van het prijzengala amateuristisch en verschillende producenten besloten hun medewerking op te zeggen. Begin 2012 werd bekend dat er definitief geen nieuwe editie van het Musical Awards Gala komt.


Crisis


De economische crisis treft ook de Nederlandse musicalwereld. Producenten hebben te maken met tegenvallende bezoekersaantallen en veel mensen kopen enkel nog last-minute kaarten. In seizoen 2011/2012 flopte voor het eerst sinds jaren een grote musical: De Producers.


Toekomst


Of er toekomst zit in de musical? Zeker weten! Er worden momenteel meer musicals dan ooit gemaakt. Of deze nu gloednieuw zijn, gebaseerd zijn op boeken, films of bekende namen; ze behoren allemaal tot een ander genre. De keus wordt ook steeds breder. Je kunt naar horrormusicals, familiemusicals als Annie, kindervoorstellingen als Doornroosje of naar een dansspektakel als Saturday Night Fever. En dat is nog maar het topje van de ijsberg…


Musicalbegrippen


Musicals kennen een grote verscheidenheid aan begrippen. Zo wordt een gedeelte van de spelers ook wel het ensemble genoemd en speelt een van de castleden de hoofdrol. Wat houden die begrippen nu precies in? Hieronder zullen we ze toelichten:

Alternate: Een vaste invaller voor een theaterrol, bijvoorbeeld voor een hoofdrolspeler die niet iedere avond op kan, is een speler (alternate) die deze hoofdrolspeler zal vervangen.

Bijrol: Een kleine(re) musicalrol.

Coulisse: Beweegbaar zijstuk van een decor op het toneel.

Ensemble: Een deel van de totale cast.

Hoofdrolspeler of hoofdrolspeelster: Acteur of actrice die de voornaamste rol speelt in een musical. Wanneer de voorstelling dezelfde naam draagt als de rol, die de acteur of actrice speelt, spreekt men ook wel van titelrolspeler.

Première: Eerste opvoering.

Try-out: Repetitie met publiek.

Understudy: Een invaller voor een theaterrol.

Rekwisieten: Voorwerp dat nodig is bij toneelvoorstellingen.

Volg Musical-Info ook op Facebook en Twitter.



Gerelateerde artikelen: