Follow Me on Pinterest

Geschiedenis van de musical

Donderdag 01 Mei 2008

Ben je van plan een werkstuk te maken over musicals, of ben je op zoek naar achtergrondinformatie over deze manier van theater maken? Dat zit je hier goed! In onderstaand artikel komen alle deelonderwerpen aan bod over het fenomeen ‘musical’ dat momenteel wereldwijd hot is: van de Verenigde Staten tot Australië en van China tot Italië, iedereen gaat naar musicals toe.



Door Thomas de Heide

De geschiedenis van de musical gaat terug naar het begin van de achttiende eeuw. Vanaf dat moment werden in zowel Engeland als Amerika voorzichtig de eerste stappen gezet naar een licht verteerbaar, muzikaal vermaak dat een tegenwicht kon bieden aan de opera. De productie die wereldwijd wordt genoemd als eerste musical is ‘Showboat’ uit 1927. Na deze voorstelling ontwikkelde de musical zich in vooral Engeland en Amerika verder. De traditionele song and book musical, waarin een afwisseling van gesproken en gezongen scènes voorkomen, kreeg gezelschap van de doorgecomponeerde musical, waarin zowel de gezongen als gesproken tekst op muziek worden gezet.
Naast de groots opgezette shows ontwikkelden zich ook de kleinschalige musical, waarin met een minimum budget en technische middelen een avondvullende voorstelling werd neergezet.

Musical 'My Fair Lady'
'My Fair Lady' was een van de eerste grote musicals. In seizoen 2006-2007 deed deze productie Nederland aan. (Foto: Joris-Jan Bos)

Musicalbegrippen


Musicals kennen een grote verscheidenheid aan begrippen. Zo wordt een gedeelte van de spelers ook wel het ensemble genoemd en speelt een van de castleden de hoofdrol. Wat houden die begrippen nu precies in? Hieronder zullen we ze toelichten:

Alternate: Een vaste invaller voor een theaterrol, bijvoorbeeld voor een hoofdrol- speler die niet iedere avond op kan, is een speler (alternate) die deze hoofdrolspe- ler zal vervangen.

Bijrol: Een kleine(re) musicalrol.

Coulisse: Beweegbaar zijstuk van een decor op het toneel.

Ensemble: Een deel van de totale cast.

Hoofdrolspeler: Acteur of actrice die de voornaamste rol speelt in een musical. Wanneer de voorstelling dezelfde naam draagt als de rol, die de acteur of actrice speelt, spreekt men ook wel van titelrolspeler.

Première: Eerste opvoering.

Try-out: Repetitie met publiek.

Understudy: Een invaller voor een theaterrol.

Rekwisieten: Voorwerp dat nodig is bij toneelvoorstellingen.

Musical in Nederland


De eerste echte musicals die in Nederland te zien waren, werden veelal uit Amerika geïmporteerd. In de jaren zestig kwamen met ‘Anatevka’ en ‘My Fair Lady’ de eerste Nederlandse producties op de planken.
Het schrijversduo Annie M. G. Schmidt en Harry Bannink waren belangrijke voor de verdere ontwikkeling van de Nederlandse musical. Zij schreven de eerste originele Nederlandstalige musicals zoals ‘Heerlijk duurt het langs’ (1965) en ‘En nu naar bed’ (1971).
In de jaren zeventig zorgden Jos Brink en Sanders met hun groep Tekstpierement ervoor dat er opnieuw Nederlandse musical opgevoerd werden. Hun eerste musical ‘Maskerade’ werd een groot succes met maar liefst 344 voorstellingen.
In de jaren tachtig vierde theater Carré haar 100-jarige bestaan met de musical ‘Cats’. De musical over katten die samenkomen voor het jaarlijkse Jubikelbal, was op West End en Broadway al een groot succes en sloeg ook in Nederland goed aan. Mede door het succes hiervan begon mediamagnaat Joop van den Ende grootschalige musicals naar Amerikaans voorbeeld de produceren. Een voorbeeld hiervan is ‘Les Misérables’. Deze musical, die op 28 februari 1991 in première ging in Koninklijk Theater Carré, was een springplank voor de bekende musicalnamen. Zo zorgde ‘Les Misérables’ ervoor dat Pia Douwes, Simone Kleinsma, Vera Mann en Joke de Kruijf dat in een korte tijd bekend werden bij het Nederlandse theaterpubliek.
Joop van den Ende wilde naast het uitbrengen van al die buitenlandse musicals ook wel eens een volledig Nederlands product in de theaters brengen. Dit deed hij met de voorstelling ‘Cyrano de Musical’ waarin hoofdrollen voor Ryan van den Akker, Danny de Munk en Bill van Dijk waren weggelegd. De musical werd in Nederland zo positief ontvangen dat Joop van den Ende besloot de voorstelling naar Broadway te halen. De show werd in New York minder positief ontvangen dan in Nederland, maar ontving wel goede kritieken. Ondanks dat de voorstelling door de recensenten niet helemaal met de grond gelijk werd gemaakt, speelde ‘Cyrano de Musical’ na tegenvallende bezoekersaantallen op 20 maart 1994 de 175ste en tevens laatste voorstelling.
Na het tegenvallende succes van ‘Cyrano de Musical’ in Amerika, zat Joop van den Ende niet lang stil en bracht in 1993 de musical ‘The Phantom of the Opera’ op de planken in het zojuist aangekochte Circustheater in Scheveningen. Het theater werd voor de première grondig verbouwd en opgeknapt. Uiteindelijk bezochten bijna 1,9 miljoen Nederlanders de musical over het spook van de opera. Hiermee is ‘The Phantom of the Opera’ de best bezochte musical in Nederland ooit en laat hiermee voorstellingen als ‘The Lion King’, ‘Tarzan’ en ‘The Wiz’ achter zich.

Musical 'The Wiz'
Ondanks een speelperiode van ruim een jaar, lukte het 'The Wiz' niet om koploper 'The Phantom of the Opera' te overtreffen. (Foto: Deen van Meer)

De openeinde musical in Nederland


‘The Phantom of the Opera’ was de eerste openeinde musical in Nederland. Een open einde producties is een musical die zo lang blijft spelen als er publiek naar de musical toekomt. Na de eerste echte openeinde musical volgden er al snel meer als ‘Miss Saigon’, ‘Aida’ en ‘Elisabeth’. Niet alleen in Circus Theater in Scheveningen werden opeindemusicals opgevoerd. Ook in het Beatrixtheater, het nieuwe openeinde theater van Joop van den Ende, verschenen de eerste langlopende musicals als ‘Saturday Night Fever’ en ‘Mamma Mia!’.
Een opnieuw zelfgeproduceerde en tevens openeinde musical was Joop van den Endes ‘3 Musketiers’. De musical ging op 3 maart 2003 in het Nieuwe Luxor Theater te Rotterdam in première waarin bekende musicalkoppen als Stanley Burleson, Pia Douwes en Henk Poort te zien waren. Voor Tooske Breugem-Ragas was het doorbraak als musicalactrice. Uiteindelijk zagen 265.000 mensen de musical, die op 4 januari 2004 de laatste voorstelling speelde. Na deze einddatum vertrok de voorstelling naar Duitsland om daar opgevoerd te worden. In 2005 was ‘3 Musketiers’ al bij onze Oosterburen te zien met de Nederlandse Pia Douwes, die opnieuw in de rol van Miladay de Winter kroop.

De tourmusical in Nederland

Naast de openeinde musical waren de producties die in Nederland opgevoerd werden voornamelijk tourmusicals. Een tourmusical is een voorstelling waarin voorafgaand vast staat waar en wanneer deze te zien zal zijn. De meeste tourmusicals spelen een seizoen vol en doen de grotere theaters van Nederland aan. Enkele voorbeelden hiervan zijn ‘The Sound of Music’, ‘Chicago’ en ‘42nd Street’.
Vanwege het steeds groeiende succes van de musical in Nederland, kwamen al snel naast Joop van den Ende andere producenten op theatermarkt. De bekendste namen hiervan zijn V&V Entertainment, onder leiding van RTL Boulevard presentator Albert Verlinde en Impresariaat Ruud de Graaf.
V&V Entertainment beleefde met ‘Piaf, de Musical’ over de Frans legende Piaf een schitterende vuurdoop en zette de producent in één klap op kaart. Later volgde succesvolle producties als ‘Kunt U Mij De Weg Naar Hamelen Vertellen, Meneer?’, ‘Annie’, ‘Grease’ en ‘Fame’. Bij de twee laatstgenoemde musicals was ‘Idols’-finalist Jim Bakkum van de partij als respectievelijk Danny Zuko en Nick Piazza.

Jim Bakkum in de Nederlandse 'Fame'
De Nederlandse 'Fame' met Jim Bakkum in een van de hoofdrollen, is een van de grootste tourmusicals van dit seizoen. (Foto: Roy Beusker)

Studio 100 en Theater Terra


Naast de vele producties voor volwassenen maakte in Nederland Theater Terra als eerste de stap naar het maken van kindermusicals. Met poppen, objecten en acteurs maakt Theater Terra visueel theater met veel humor en poëzie. Universele thema’s als vriendschap, liefde, leven en dood, worden in de voorstellingen van Theater Terra op een heldere manier bewerkt. Theater Terra is niet alleen succesvol in Nederland en België, ook in theaters en op festivals in de Verenigde Staten, Canada, Japan, Rusland, Italie, Frankrijk, Oostenrijk, Spanje en Duitsland zijn de voorstellingen met groot enthousiasme ontvangen. De meest recente voorstellingen van Theater Terra zijn de musicals gebaseerd op de ‘Kikker’-prentenboekjes van Max Havelaar en de musical ‘De Brief voor de Koning’, gebaseerd op het bekende jeugdboek van Tonke Dragt.
Eind jaren negentig bracht het Vlaamse tv- en theaterbedrijf Studio 100 de eerste zelfgeproduceerde musical ‘Sneeuwwitje’ in Antwerpen op de planken. Na het behaalde succes besloot het bedrijf ieder voorjaar tijdens Pasen, een familiemusical gebaseerd op een sprookje, te produceren. Na ‘Sneeuwwitje’ volgen musicals als ‘Assepoester’, ‘Robin Hood’ en ‘Pinokkio’.
De eerste musical die Studio 100 ook in Nederland op de planken bracht was ‘Pinokkio’ in 2000. Hetzelfde jaar wanneer de musical over het bekende sprookjesfiguur ook in België in première ging. Een jaar later startte een Nederlandse tour van ‘Sneeuwwitje’ met Annemieke van der Veer als Sneeuwwitje en Anne-Mieke Ruyten als Stiefmoeder.
Intussen ging men in Vlaanderen verder met het produceren van musicals en waren de sprookjes ‘Doornroosje’, ‘De 3 Biggetjes’ en ‘De Kleine Zeemeermin’ in Antwerpen. In zowel de Vlaamse versie van ‘Doornroosje’ als ‘De 3 Biggetjes’ waren de meiden van de succesvolle meidengroep K3 in de hoofdrollen te zien. De singles die de dames bij de musicals uitbrachten gooiden hoge ogen in zowel de Vlaamse als de Nederlandse charts. In Nederland speelden de dames alleen in de voorstelling ‘De 3 Biggetjes’. Apart aan het werk waren K3-leden Kathleen in de Nederlandse versie van ‘De Kleine Zeemeermin’ en Kristel in de 2008-versie van ‘Pinokkio’.

Efteling Theater
Met de steeds maar aanhoudende groei van bezoekersaantallen zette De Efteling de niet onverstandige stap een groot eigen theater te bouwen in Nederlands best bezochte attractiepark. Het theater is ook buiten het Efteling-seizoen geopend.
Het theater opende in 2002 de deuren voor het publiek. De eerste parkmusicals was de Wonderlijke Efteling Show met Hans Klok in een van de hoofdrollen. Ondanks dat het theater aan de buitenkant nog niet helemaal afgewerkt was, werd de show gewoon opgevoerd.
In 2003 werd de bouw van het theater afgerond en kreeg de Studio 100-musical ‘Doornroosje’ na een succesvolle tournee langs de Nederlandse theaters en volwaardige reprise in het Efteling Theater. Het succes van de musical was beperkt. Trok de tourversie van ‘Doornroosje’ nog 150.000 bezoekers, de versie in het Efteling Theater wist niet meer dan 85.000 bezoekers te trekken. De voorstelling was trouwens voor ‘Idols’-winnaar Jamai Loman zijn opstapje naar de Nederlandse musicalwereld. Hij maakte namelijk als Jonathan zijn musicaldebuut.
De jaren die volgende werden in het parkshows opgevoerd en kropen Kim-Lian van der Meij en K3-lid Kathleen Aerts afwisselend in de rol van zeemeermin Lieze in de musical ‘De Kleine Zeemeermin’.
Laatstgenoemde musicals is tot nu toe de laatste musical van Studio 100, die in het Efteling Theater is opgevoerd. In 2005 ging De Efteling namen een samenwerking aan met V&V Entertainment. De eerste coproductie van de producenten was de musical ‘TiTa Tovenaar’ later volgde de reprise van de musical ‘Annie’ die 100.000 bezoekers wist te trekken. Momenteel is ‘Assepoester’, opnieuw een coproductie van V&V Entertainment en De Efteling, de laatste musical die in het Efteling Theater te zien is geweest. In de musical vervulde zangeres Do de titelrol.
Aankomend seizoen zal Wieneke Remmers in de nieuwe coproductie ‘The Sound of Music’ de rol van Maria op zich nemen. De musical over de Oostenrijkse familie Von Trapp is de eerste openeind productie die in het Efteling Theater zal worden opgevoerd.

Musical 'Assepoester'
Afgelopen winter was 'Assepoester' in De Efteling te zien. (Foto: Roy Beusker)

Musicalfilms


De musicalfilm is een filmgenre waarin een mengelmoes van dans en gezongen liedjes in het verhaal worden verweven. Het grootste verschil tussen film en theater is het gebruik van veel decors en verschillende locaties, wat in een theater onmogelijk zou zijn.
‘West Side Story’, ‘Grease’, ‘Annie’ en de ‘High School Musical’-films zijn de meest bekende musicalfilms.
Vooral de ‘High School Musical’-reeks geniet momenteel van grote populariteit. Wereldwijd worden deze films waarin de verhaallijn niet veel afwijkt van die van oudgediende ‘Grease’, zeer goed bekeken. In Amerika scoorden de films op Disney Channel torenhoge kijkcijfers en waren de singles in de hoogste regionen van de hitlijsten te vinden.

Musicals wereldwijd

Niet alleen in Nederland is de afgelopen decennia een musicalcultuur ontstaan. Op Broadway (New York) en West End (Londen) worden al veel langer musicals met groot succes opgevoerd en is al jaren sprake van een musicalcultuur. In beide theaterwijken ligt ook de oorsprong van de musical.
Met name in Australië en verschillende West-Europese landen gaat men tegenwoordig steeds meer naar musicals. De populairste producties zijn onder meer ‘The Lion King’ en ‘Beauty and the Beast’. Beide musicals zijn geproduceerd door theatergigant Disney.
In China en Rusland worden momenteel mondjesmaat de eerste musicals in de theaters gebracht. Zo bracht Stage Entertainment, de internationale naam van Joop van den Ende Theaterproducties, onlangs een Russische versie van ‘Mamma Mia!’ op de planken en zijn verschillende Broadwaykaskrakers voor een beperkte periode in grote Chinese steden te zien geweest.
Wereldwijd zijn de musicals ‘Les Misérables’, ‘Cats’, ‘The Phantom of the Opera’, ‘Mamma Mia!’ en ‘The Lion King’ de best bezochte musicals. ‘Cats’ is al door 50 miljoen mensen bezocht en van ‘Les Misérables’ zijn al 77 verschillende producties in 39 landen geweest.

Musical 'Cats'
'Cats' is een van de meest succesvolle musicals ter wereld. (Foto: Joris-Jan Bos)

Musicalzoektochten op tv


Enkele jaren terug kwam de Britse musicalcomponist Andrew Lloyd Webber met de eerste musicalcastingshow op de Brits tv. Men keek met gemengde gevoelens uit naar de nieuwe talentenjacht. Zou het de zoveelste in het rijtje van ‘Pop Idol’, ‘X Factor’ en ‘Britain Got Talent’ zijn?
Niets bleek minder waar te zijn. In het eerste castingprogramma genaamd ‘How Do You Solve A Problem Like Maria?’, waarin de hoofdrolspeelster voor de West End versie van ‘The Sound of the Music’ werd gevonden, bleek écht talent op de beeldbuis gebracht te worden met een doel en glansrijke toekomst. Het programma werd niet alleen in kwaliteit een groot succes, maar ook in kijkcijferaantallen. De show die werd gewonnen door Connie Fisher, trok tijdens het finalemoment namelijk een dikke 8 miljoen kijkers. De eerste uitzendingen, die plaatsvonden in de zomer van 2006, trokken 5 á 6 miljoen kijkers.
Een jaar later werd de tweede castingshow van Andrew Lloyd Webber op BBC 1 uitgezonden onder de naam ‘Any Dream Will Do’. Lee Mead kwam als winnaar uit de bus en won met het programma de hoofdrol in de musical ‘Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat’. Het tv-programma werd opnieuw een groot succes en trok iedere week een dikke 6 belangstellenden.
Inmiddels is de derde castingshow van start gegaan onder de naam ‘I’d Do Anything’ waarin op zoek wordt gegaan naar de vertolkers van zowel Nancy als Oliver in de West End versie van de musical ‘Oliver!’.
In verschillende andere landen bleef het succes van de castingshow niet onopgemerkt en kochten producenten het format aan. In Nederland brachten de AVRO en Stage Entertainment in 2007 de castingshow ‘Op zoek naar Evita’ op de tv waarin op zoek werd gegaan naar de titelrolspeelster voor de Andrew Lloyd Webber-musical ‘Evita’. Brigitte Heitzer won onder toeziend oog van bijna 2,5 miljoen kijkers het programma. Eind 2008 zal een tweede zoektocht onder de naam ‘Op zoek naar Joseph’ op Nederland 1 van start gaan. Dan gaat de AVRO met Stage Entertainment op zoek naar de vertolker van de rol van Joseph in de Nederlandse versie van de musical ‘Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat’. Ook de muziek in deze musical komt van de hand van Andrew Lloyd Webber.
Ook RTL 4 en SBS 6 kwamen met zoektochten naar nieuw musicaltalent. Op SBS 6 ging men middels het programma ‘Wie Wordt Tarzan?’ op zoek naar de hoofdrolspelers voor de musical Tarzan. Ron Link won het programma, dat eind 2006 werd uitgezonden.
Op RTL 4 ging in de lente van 2007 de tv-zoektocht naar de hoofdrolspelers van de Nederlandse ‘Fame’ van start. Jim Bakkum presenteerde het programma. Albert Verlinde zat namens V&V Entertainment in de jury van de zoektocht, die wekelijks een krappe half miljoen kijkers wist te trekken.

'Musical Awards Gala'

Sinds 200 worden jaarlijks de John Kraaijkamp Musical Awards uitgereikt. De prijzen worden uitgereikt aan acteurs en actrices die een musical spelen. Ook de beste tekst, muziek, bewerking en regie worden beloond met een prijs, die bestaat uit een bronzenbeeld en een geldbedrag van 2500 euro.
De prijs werd in het leven geroepen door Joop van den Ende en is vernoemd naar John Kraaijkamp sr. De prijzen worden tijdens het tv-programma ‘Musical Awards Gala’ uitgereikt.
De laatste jaren wordt het gala door Frits Sissing gepresenteerd, die ook de presentatie van het tv-programma ‘Op zoek naar Evita’ op zich nam.

Winnaars 'Musical Awards Gala' 2007
Alle winnaars van het 'Musical Awards Gala' 2007 op een rij. (Foto: Margot de Heide)

Toekomst


Of er toekomst zit in de musical? Zeker weten! Er worden momenteel meer musicals dan ooit gemaakt. Of deze nu gloednieuw zijn, gebaseerd zijn op boeken, films of bekende namen; ze behoren allemaal tot een ander genre. De keus wordt ook steeds breder. Je kunt naar horrormusicals, familiemusicals als ‘Tarzan’, kindervoorstellingen als ‘Os en Ezel’ of naar een dansspektakel als ‘Dirty Dancing’. En dat is nog maar het topje van de ijsberg…



Volg Musical-Info ook op Facebook en Twitter.



Gerelateerde artikelen:

Gebruikte Tags: